ژان ژاک روسو
مقدمه
ژان ژاک روسو (۱۷۱۲-۱۷۷۸) فیلسوف فرانسوی-سوئیسی، با کتاب «قرارداد اجتماعی» بزرگترین تأثیر فکری بر انقلاب فرانسه را داشت. شعار معروفش: «انسان آزاد زاده شده اما همهجا در زنجیر است.»
اندیشههای کلیدی
وضع طبیعی
- بر خلاف هابز، روسو معتقد بود انسان در وضع طبیعی نیک و آزاد بوده
- تمدن و مالکیت خصوصی انسان را فاسد کرده
- «نخستین کسی که زمینی را محصور کرد و گفت این مال من است، بنیانگذار جامعه مدنی بود»
اراده عمومی (Volonte Generale)
- اراده عمومی خواست واقعی مردم برای خیر عمومی است
- با اراده همه (مجموع خواستههای فردی) فرق دارد
- حکومت مشروع باید بر اراده عمومی مبتنی باشد
حاکمیت مردمی
- حاکمیت متعلق به مردم است و قابل واگذاری نیست
- نمایندگان فقط کارگزاران مردم هستند نه صاحبان قدرت
- مردم حق دارند هر لحظه حکومت را تغییر دهند
نقد روسو
- اراده عمومی مبهم است — چه کسی آن را تعریف میکند؟
- خطر استبداد اکثریت به نام «اراده عمومی»
- روبسپیر در دوران ترور انقلاب فرانسه از اراده عمومی روسو برای توجیه اعدامها استفاده کرد
نکات کلیدی
- روسو مفهوم حاکمیت مردمی را بنیان نهاد که پایه دموکراسی مدرن است
- اما اراده عمومی بدون نهادهای حقوقی حافظ حقوق فردی، خطرناک است
- روسو الهامبخش انقلاب فرانسه بود — با همه پیامدهای خوب و بدش
- تأکید روسو بر برابری و عدالت هنوز مهم و مرتبط است