عدالت انتقالی پس از استبداد

مقدمه

ایران پس از گذار به دموکراسی با چالش بزرگ رسیدگی به دهه‌ها جنایت و نقض حقوق بشر مواجه خواهد بود. عدالت انتقالی چارچوبی است برای مواجهه با این گذشته تاریک.

جنایاتی که باید رسیدگی شوند

• اعدام‌های ۶۷ (قتل‌عام زندانیان سیاسی)
• سرکوب جنبش‌های اعتراضی (آبان ۹۸: ۱۵۰۰+ کشته)
• شکنجه سیستماتیک در زندان‌ها
• اعدام نوجوانان و اقلیت‌ها
• سرکوب زنان (حجاب اجباری)

مکانیسم‌های پیشنهادی

• کمیسیون حقیقت‌یابی: ثبت و افشای جنایات
• محاکمه عاملان اصلی: دادگاه‌های مستقل
• جبران خسارت قربانیان: غرامت، بازتوانی
• اصلاحات نهادی: حذف عاملان جنایات از نهادها
• یادبودها: ثبت حافظه تاریخی

نکات کلیدی

• عدالت انتقالی انتقام نیست — هدف آشتی بر پایه حقیقت است
• بدون رسیدگی به گذشته، دموکراسی پایدار نیست
• ثبت و مستندسازی جنایات از هم‌اکنون باید ادامه یابد