استعمار و استعمارزدایی

مقدمه

استعمار فرایند تسلط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی یک کشور بر سرزمین‌ها و مردمان دیگر است. استعمارزدایی جنبش مقاومت ملت‌های تحت استعمار برای کسب استقلال بود که عمدتاً در نیمه دوم قرن بیستم رخ داد.

دوران استعمار

• استعمار قدیم (قرن ۱۵-۱۸): اسپانیا و پرتغال در آمریکا
• استعمار نوین (قرن ۱۹): بریتانیا، فرانسه، بلژیک، آلمان در آفریقا و آسیا
• کنفرانس برلین (۱۸۸۴): تقسیم آفریقا بین قدرت‌های اروپایی بدون در نظر گرفتن مرزهای قومی

پیامدهای استعمار

• نابودی ساختارهای سیاسی و اجتماعی بومی
• استثمار اقتصادی و غارت منابع طبیعی
• مرزهای مصنوعی که اقوام را تقسیم یا اقوام متخاصم را در یک کشور جمع کرد
• میراث فرهنگی: زبان، مذهب و نظام حقوقی استعمارگر بر کشورهای مستعمره تحمیل شد

جنبش استعمارزدایی

• هند: مبارزه مسالمت‌آمیز گاندی و استقلال ۱۹۴۷
• الجزایر: جنگ خونین استقلال (۱۹۵۴-۱۹۶۲)
• آفریقا: موج استقلال دهه ۱۹۶۰
• جنبش عدم تعهد: کشورهای تازه‌مستقل بین بلوک شرق و غرب

نکات کلیدی

• استعمار یکی از بزرگ‌ترین بی‌عدالتی‌های تاریخ بود
• بسیاری از مشکلات کنونی آفریقا و خاورمیانه ریشه در دوران استعمار دارد
• استقلال سیاسی بدون استقلال اقتصادی ناقص است (نواستعمار)
• ایران هرگز مستعمره رسمی نشد اما تحت نفوذ شدید بریتانیا و روسیه بود